بو دار کردن گاز
ساعت ٥:٥٤ ‎ب.ظ روز یکشنبه ٧ فروردین ۱۳٩٠ : توسط : مهر یار موسی نژاد

مقدمه :

با کشف و استخراج صنعتی نفت و گاز، راه صعود بشر از پله های ترقی و توسعه بسیار هموار گردید بطوری که طی مدتی بسیار کوتاه هزاران برابر اجداد خود پیشرفت کرد.

نقش نفت و گاز در زندگی امروز بقدری پر رنگ شده است که زندگی بدون آنها تقریباً غیر قابل تصور است.

پیش از آغاز سرفصلهای دوره پیش رو و جهت تکمیل مبحث ابتدا مختصری در مورد استخراج و تصیه گاز طبیعی و روش های انتقال توضیح داده خواهد شد که امید است مورد توجه و استفاده قرار گیرد سپس به تشریح دلایل بودار کردن گاز، ساختمان و خواص مواد بودار کننده گاز ، روشها و دستگاههای بودار کردن گاز و مسایل ایمنی و ... خواهیم پرداخت.

 

گاز طبیعی ترش استخراج شده از چاه های گاز شامل مخلوطی از گازهای سوختی نظیر متان، اتان، پروپان، بوتان و ... گاز نیتروژن، گاز دی اکسید کربن، گاز سولفید هیدروژن، آب، میعانات گازی، جیوه و مقادیر بسیار کمی از سایر ترکیبات مانند انواع مرکاپتان ها و ترکیبات سولفوره ، گل و لای و غیره بصورت گاز، مایع و ذرات جامد می باشد.

مقادیر مواد ذکر شده بسته به نوع منبع استخراج متفاوت است.

به هر حال گاز استخراجی در پالایشگاهها طی فرایندهای خاص تصفیه شده و مواد مضر و همچنین موادی که امروزه به دلیل توسعه روز افزون علم و صنایع بخصوص صنایع پتروشیمی، با ارزش و گرانقیمتند از آن جدا شده و گاز تصفیه شده جهت مصرف به خطوط لوله تزریق و یا در شرایط خاص مایع شده و بوسیله مخازن ویژه حمل می گردد.

گاز طبیعی که توسط خطوط لوله سراسری و شبکه های شهری منتقل و به مصرف کنندگان خانگی و تجاری عرضه می شود باید به حدی بو داشته باشد که اگر گاز نشت یافته در فضا به مقدار یک پنجم حد پایین انفجار خود برسد، توسط افراد عادی با حد متوسط بویایی، قابل تشخیص باشد لذا به گاز در حالت طبیعی خود فاقد بو است به مقدار معین مواد بودار افزوده می شود.


تاریخچه بودار کردن گاز :

در اوایل قرن بیستم لازم نبود که گاز بودار شود زیرا گازهای تولیدی آن زمان به دلیل عدم تصفیه و یا تصفیه ناقص، حاوی مواد بودار کننده طبیعی بسیار قوی بود و به راحتی تشخیص داده می شد.

بودار کردن گاز از سال 1920 یعنی زمان آغاز تولید گوگرد و تصفیه کاملتر گازهای تولیدی، شروع شد و با پیشرفت چشمگیر علوم شیمی و مهندسی بعد از جنگ جهانی دوم انواع مواد بودار کننده موثر که امروزه بصورت بهینه مورد استفاده قرار می گیرد شناخته شده و وارد صنعت انتقال گاز شدند.

ادورانت ماده ای بودار کننده می باشد که از آن جهت بودار کردن گاز طبیعی و یا گاز مایع استفاده می شود.

گاز طبیعی تصفیه شده خالص بخودی خود فاقد بو می باشد لذا در صورت نشت از خطوط لوله یا دستگاههای مصرف کننده صنعتی و خانگی خطرات زیادی بدنبال خواهد داشت.

بنابراین با تزریق ماده بودار کننده به جریان گاز طبیعی و یا گاز مایع، از آن به عنوان یک ماده هشدار دهنده استفاده می شود و در حال حاضر این ماده وارداتی بوده و با توجه به احتمال تشدید تحریم ها نیاز به این ماده بیش از بیش در حوزه گاز کشور و بخصوص شرکت ملی گاز ایران احساس شد.

پژوهشگاه صنعت نفت بر اساس دانش و تجربیات قبلی خود که در زمینه مرکاپتان زدایی داشته است اقدام به ارائه دانش فنی و انجام طراحی پایه یک واحد تولیدی صنعتی به ظرفیت 800 تن در سال از این ماده نموده است همچنین پژوهشگاه صنعت نفت قراردادی را در این خصوص با شرکت ملی گاز ایران منعقد نموده و پژوهشکده توسعه فناوری های پالایش پژوهشگاه مسئولیت این پروژه را بعهده دارد.

با توجه به نیاز کشور این واحد صنعتی در فاز یک پارس جنوبی (عسلویه) نصب و راه اندازی خواهد شد و خوراک این واحد میعانات گازی فاز یک خواهد بود زیرا میعانات گازی تولید شده در پارس جنوبی حاوی مقادیر زیادی از انواع مرکاپتان ها که مواد مضری برای میعانات گازی محسوب می شوند توسط فرایندیDMC از آن جدا می شود.

در مرحله بعد ، مرکاپتان های بدست آمده وارد ستون تقطیر شده و از آن مرکاپتان های مناسب یعنی C3-SH و C4-SH و ایزومرهای آنها بدست آمده که از مخلوط آنها بعنوان ادورانت استفاده خواهد شد.

لازم بذکر است که میعانات گازی مورد استفاده که پس از فرایند عاری از مرکاپتان شده است مجدداً برای فروش برگشت داده خواهد شد.


ساختمان ، خواص و چگونگی انتخاب مواد بودار کننده گاز :

مواد بودار کننده گاز معمولاً پایه سولفوری دارد و متعلق به یک کلاس شیمیایی خاص به نام ترکیبات اورگانو سولفور، به شرح زیر هستند:

1-     الکیل مرکاپتان ها : شامل تترابوتیل مرکاپتان و ایزوپروپیل مرکاپتان

2-     الکیل سولفیدها : شامل دی متیل سولفید یا اتیل سولفید

3-     سیکلیک سولفیدها : شامل تتراهیدروتیوفن

الکیل مرکاپتان ها دارای بوی بسیار بدی هستند و به دلیل همین ویژگی در صورت هر گونه نشتی گاز، حس بویایی تحریک شده و تشخیص داده می شود متداول ترین انواع آن تریشیو بوتیل مرکاپتان و ایزوپروپیل مرکاپتان است که از خاصیت بودار کنندگی زیادی برخوردارند. معمولاً برای به دست آوردن خواص مطلوبتر از مخلوط دو یا چند نوع مرکاپتان و سایر مواد بودار کننده با نسبت های معین استفاده می گردد.

به طور مثال نوعی از ادورانت مصرفی برای تزریق به گاز طبیعی شهری از هشتاد درصد آی.پی.ام، ده درصد تی.بی.ام و ده درصد ان.پی.ام تشکیل یافته است.

استنشاق این مواد به میزانی که در گاز طبیعی تزریق می شود اثر سویی برای انسان ندارد ولی در غلظت های زیاد و محیط های بسته بسیار سمی و خطرناک است.

گفتنی است الکیل سولفیدها خاصیت بودار کنندگی بالایی ندارد و به همین دلیل آن را با مرکاپتان ها مخلوط می کنند تا از سایر خواص مطلوب آن مانند مقاومت در مقابل یخ زدگی و کنترل فشار بخار استفاده شود به طور کلی مواد بودار کننده ذکر شده مشهورترین ادورانت ها هستند و ادورانت های تجارتی اغلب شامل ترکیبی (مخلوطی) ازاین ادورانت ها است.

به دلایل مختلفی که در ادامه به تشریح آنها خواهیم پرداخت مواد بودار کننده گاز در طول مسیر انتقال دچار مشکل تضعیف در خاصیت بودار کنندگی خود می شوند که باید مقدار این کاهش اندازه گرفته شود و بر اساس محاسبات و تجربه جبران گردد.

تضعیف خاصیت بودار کنندگی ماده بودار کننده گاز:

این تحول عبارت است از یک سری پروسه های فیزیکی و شیمیایی که روی دیواره داخلی لوله حاوی گاز اتفاق می افتد و به طور غیر منتظره ای ادورانت را از جریان گاز خارج می کند. (در اینجا ادورانت از دست رفته در اثر نشت گاز که از نظر ترکیب درصد تأثیری در مقدار ماده ادورانت ندارد مورد بحث نیست.)

جذب سطحی فیزیکی  :

ملکول های ادورانت داخل جریان گاز با جدار داخلی لوله برخورد می کند و در هربار برخورد، مقداری از ادورانت جذب سطح جداره ای می شود و مابقی به داخل فاز گاز بر می گردد این رفت و برگشت ها آن قدر ادامه می یابد تا به یک حالت تعادل برسد در این حالت KF نرخ سرعت جذب سطحی و Kr نرخ برگشت ادورانت به داخل فاز گاز است که در شرایط تعادل این نرخ ها ثابت هستند.

نکته: ارگانو سولفورها، نسبت به سایر هیدروکربن های موجود در جریان گاز تمایل بیشتری به جذب سطحی دیواره لوله دارند. هنگامی که گاز بودار شده از طریق یک لوله نو و تازه تأسیس جریان می یابد دیواره های لوله ادورانت را تا رسیدن به حد اشباع جذب می کند و در این زمان لازم است برای حفظ سطح بوی گاز ادورانت بیشتری به گاز تزریق شود.

چون عمل جذب سطحی بین ادورانت و فلز لوله ایجاد می شود، استفاده از لوله ای پلاستیکی به جای لوله فلزی از این نظر دارای فواید بیشتری است.

تأثیرات شیمیایی :

مقداری از ادورانت های جذب شده روی سطح لوله در اثر اکسیداسیون های شیمیایی از بین می رود. عوامل اکسید کننده که باعث این فعل و انفعالات شیمیایی است عبارت است از:

اکسید فلز یا ملکول های اکسیژن جذب شده

الکیل مرکاپتان ها با فرمول عمومی (RSH) به دو روش زیر اکسید می شود:

1/2  O2 + RSH = RSSR + H2O

2 RSH = RSSR + H2

 

که در فرمول اول اکسید کننده، ملکول اکسیژن جذب شده است و در فرمول دوم اکسید فلز یا اکسید آهن فلز لوله به عنوان کاتالیزر در فعل و انفعالات اکسیداسیون عمل می کند. بر خلاف جذب سطحی فیزیکی، ادورانت از دست رفته در اثر اکسیداسیون برگشت ناپذیر است. حاصل اکسیداسیون ادورانت، دی سولفید با فرمول عمومی RSSR است که بوی کمتری دارد.

 

 

اکسید آهن داخل لوله فولادی ممکن است به سه روش زیر ایجاد شده باشد:

1-     درجه حرارت بسیار بالای فلز در جریان ساخت لوله باعث ایجاد اکسیدآهن می شود.

2-     در جریان تست هیدرواستاتیک تماس آب با فلز لوله تولید اکسیدآهن می کند.

3-   وقتی لوله در مسیر جریان هوا قرار می گیرد، ملکول اکسیژن جذب فلز لوله می شود و می تواند به عنوان یک عامل اکسید کننده عمل کند. (مثلاً تمیز کردن لوله توسط پیگ)

دیگر عوامل ضعیف شدن    قدرت بودار کنندگی ادورانت :

علاوه بر جذب سطحی و فیزیکی و اکسیداسیون شیمیایی، عوامل دیگری در ضعیف شدن قدرت بودارکنندگی ادورانت موثر است که در ادامه به شرح آن پرداخته می شود.

نوع ادورانت :

همان طور که ذکر شد ادورانت مرکاپتان ها با فرمول عمومی RSH اکسید می شود و تشکیل دی سولفید با فرمول عمومی RSSR می دهد. الکیل مرکاپتان ها را می توان بر اساس آن که اتم کربن در خود زنجیره مولکول باشد یا در شاخه به سه دسته تقسیم کرد:

نوع اول: با فرمول عمومیR-SH

نوع دوم : با فرمول عمومی R2CH-SH

نوع سوم: با فرمول عمومی R3C-SH

الکیل مرکاپتان های نوع اول شامل متیل مرکاپتان، اتیل مرکاپتان، پروپیل مرکاپتان و بوتیل مرکاپتان که بیشتر از انواع دیگر تمایل به اکسید شدن دارد و الکیل مرکاپتانهای نوع سوم کمترین میل ترکیبی را برای اکسید شدن دارند.

الکیل سولفیدها، شامل : دی متیل سولفید و دی اتیل سولفید و سیکلیک سولفید یعنی تیوفن که تمایلی به اکسید شدن ندارد.

فشار گاز:

تأثیرات فشار گاز بر ضعیف شدن خاصیت بودار کنندگی ادورانت با مراجعه به مورد جذب سطحی و معادلات ذکر شده بیان می کنیم:

هر گونه افزایش فشار در خط لوله گاز باعث می شود تعادل به سمت جذب سحطی بیشتر و اکسیداسیون شیمیایی پیش رود و هر گونه کاهش فشار گاز تأثیر معکوس خواهد داشت.

درجه حرارت گاز:

هر گونه افزایش حرارت درجه گاز باعث می شود تعادل به سمت چپ پیش برود و نرخ فرار ادورانت از جدار لوله به داخل فاز گاز افزایش یابد. اگر درجه حرارت به طور غیر عادی و برای مدت طولانی پایین باشد( مثلاً در قسمت های سردسیر زمین و یا فصول سرد ) جذب سطحی فیزیکی افزایش می یابد. در صورتی وجود عوامل اکسید کننده، علیرغم این که با کاهش درجه حرارت میل ترکیبی ادورانت به اکسید شدن هم کاهش می یابد، ادورانت اکسید خواهد شد. در هر صورت با کاهش غیر عادی درجه حرارت قدرت بوی ادورانت کاهش می یابد.

نسبت حجم به سطح:

همانطور که گاز به طرف انتهای شبکه جریان می یابد قطر لوله ها کاهش می یابد و این باعث می شود که سطح دیواره داخلی لوله به ازای هر واحد حجم گاز و همچنین تعداد برخوردهای ادورانت با دیواره داخلی لوله در هر واحد زمان افزایش یابد در این وضعیت تعادل به آرامی به طرف افزایش جذب سطحی و در نتیجه کاهش قدرت بودارکنندگی ادورانت پیش می رود.

زمان توقف ادورانت در داخل لوله :

در زمانی که جریان گاز وجود ندارد یا جریان بسیار کم است مانند ایام تابستان ادورانت مدت بیشتری با جداره لوله در مجاورت است در این وضعیت تعادل به طرف افزایش جذب سطحی و کاهش قدرت بودارکنندگی ادورانت پیش می رود.

وجود مایعات در خط لوله:

مایعات موجود در خط لوله به راحتی می توانند ادورانت را در خود حل کرده و آن را از فاز گاز جدا سازد. اگر یک قشر مایع روی جدار داخلی لوله کندانس شود می تواند به میزان زیادی ادورانت را از گاز خارج کند و باعث کاهش قدرت بوی ادورانت گردد.

پوشش دادن بوی ادورانت:

بوی ادورانت همراه گاز که معرف نشت گاز است، می تواند بوسیله بوی سایر مواد بودار هم سطح پوشانده شود یا اینکه چون سطح بوی ادورانت در حد چند PPM است ، اگر با بوی مواد بودار دیگر حتی در سطح کسری از PPM مخلوط شود، باعث کاهش بوی ادورانت می گردد.

از دلایل پوشش دادن بوی مواد بودار کننده آن است که :

1-     اگر قسمتی یا تمام شبکه، بوسنجی صورت گیرد نشان می دهد که سطح بوی ماده بودار کننده در حد غیر نرمال است.

2-   شکایت مشترکان از وجود نشت در قسمتی یا همه شبکه کم است این در حالی است که آنالیز شیمیایی گاز نشان می دهد که میزان ادورانت در تمام سطح شبکه گاز یکسان است.

عواملی که باعث پوشش دادن بوی ادورانت گاز می شود ممکن است یا در اثر بروز یک تغییر غیر منتظره ای در سطح اثر ترکیبات عادی از جمله فرم آلدئید و اکسیدهای نیتروژن و یا در اثر وجود ترکیبات خارجی از جمله محدود کننده های شیمیائی که برای جلوگیری از CROSSION یا خوردگی به گاز تزریق می شود به وجود آید. البته همه ی این موارد ناخواسته است و چاره اساسی برای آن وجود ندارد و تاثیر مخربی بر پایین آمدن سطح ایمنی می گذارد که باید جبران گردد.

عملیاتی که در این رابطه توصیه می شود به شرح زیر است:

1-     توسط آزمایشگاه مرتب نمونه های گرفته شده از گاز آزمایش و عامل پوشش دهنده بوی گاز مشخص گردد.

2-     پرسنلی که نسبت به بوسنجی اقدام می کنند کاملاً متبحر و آموزش دیده باشند.

3-     نسبت به اصلاح و بالا بردن کیفیت گاز اقدام شود.

بطور کلی می توان گفت با توجه به مطالعات انجام شده در آزمایشگاه ها و تجربیات عملی

  • درجه حرارت
  • فشار
  • سرعت گاز
  • و مقدار اکسید آهن

موجود در خطوط لوله انتقال گاز بر خارج کردن ادورانت از فاز گاز و کاهش بوی گاز موثر است.

مسائل ایمنی در کار با مواد و دستگاههای بودار کننده گاز :

افرادی که در ایستگاههای سی. جی . اس شهرها به مقتضای شرایط کاری با اینگونه مواد روبرو هستند لازم است در زمان تزریق مواد به داخل دستگاه بودار کننده از حفاظت کننده ها نظیر دستکش پلاستیکی، عینک مخصوص مواد شیمیایی و ماسک تنفسی مناسب استفاده کنند و اگر مواد بودار کننده به هر علتی با پوست و یا چشم تماس پیدا کند باید فوری محل را با آب شستشو داده و در صورت ادامه سوزش و یا خارش به پزشک مراجعه کنند.

کار کردن در صنایعی که در انها از مواد شیمیایی، ماشین آلات چرخنده و دستگاهها و خطوط تحت فشار و دمای بالا و موارد مشابه طی فرایند استفاده می شود در صورت عدم رعایت مسائل ایمنی و حفاظت دستگاهی و فردی خطرات مضاعفی را به همراه خواهد داشت لذا باید ضمن آشنایی کامل با محیط کار و مواد مورد استفاده ، مقررات ایمنی را جدی گرفته و حتی الامکان بطور تمام و کمال رعایت نمود.

پالایشگاهها، خطوط لوله، ایستگاههای پمپاژ و تقلیل فشار گاز از جمله صنایعی هستند که بخاطر ماهیت خود و مواد شیمیایی مورد استفاده در آنها در صورت عدم رعایت مسائل ایمنی و حفاظت دستگاهی و فردی حادثه آفرین خواهد بود.

کار کردن با دستگاههای تحت فشار از جمله دستگاههای بودار کردن گاز، روش کار و رعایت نکات ایمنی خاص خود را دارند که سفارش شده و مورد تأکید سازنده دستگاه و شرکت ملی گاز ایران به عنوان مالک و کارفرما بوده و لازم الاجراء می باشند.

در ادامه به تشریح اهم آنها خواهیم پرداخت بدیهی است قبل از شروع به کار با هر دستگاه روش کار و نکات ایمنی هر یک باید بطور جداگانه مورد مطالعه قرار گرفته و بکار بسته شود.

1-   برای کنترل بهتر حوادث، لازم است دستگاهها و مخازن مرتبط با مواد شیمیایی خطرناک و آتشگیر، در حوضچه هایی مورد استفاده قرار گیرند که ظرفیت آنها مقداری بیشتر از حداکثر ظرفیت دستگاهها و مخازن آن بخش باشد.

2-   موارد ایمنی کار با دستگاهها و مواد شیمیایی هر بخش باید بطور جداگانه تهیه شده و در محلی مناسب که قابل رویت ، امن و در نزدیکترین فاصله باآنها باشد، در ارتفاع مناسب جهت استفاده نصب گردد.

3-   بازدیدهای دوره ای جهت اطمینان از ضخامت ایمن بدنه و قطعات دستگاهها و مخازن تحت فشار و مرتبط با مواد شیمیایی خطرناک و آتشگیر توسط پرسنل مجرب و با استفاده از دستگاهها و ابزار استاندارد کالیبره شده انجام شده و موارد نا ایمن شناسایی و در اسرع وقت تعمیر و رفع عیب گردد مشخص است که از زمان شناسایی موارد ناایمن و معیوب نباید از دستگاهها و مخازن نامبرده استفاده شود.

4-     مکانهایی که دستگاهها و مخازن مرتبط با مواد شیمیایی خطرناک و فرار در آنها نصب شده اند باید از تهویه مناسب برخوردار باشند.

5-     فقط افراد مجاز آموزش دیده با حفظ کامل اصول ایمنی می توانند در مکانهای پر خطر تردد و با دستگاههای آن منطقه کار کنند.

6-     زمان استفاده از مواد شیمیایی به تاریخ مصرف و کیفیت بسته بندی آنها توجه شود.

7-    تابلوهایی در واحدهای مختلف نصب گردد تا در صورت بروز نشت گاز، جهت فرار را به افرادی که در آن قسمت حضور دارند را با فلش خود نشان دهند نصب بادنما نیز در مکانهای قابل رویت توصیه شده است. (جهت فرار ، خلاف جهت باد است.)

8-   لزوم استفاده از لوازم حفاظت کننده شخصی نظیر دستکش پلاستیکی، عینک مخصوص مواد شیمیایی یا فیس شیلد و ماسک تنفسی مناسب در زمان تزریق مواد به داخل دستگاه بودار کننده ضروری است.

9-   اگر مواد بودار کننده به هر علتی با پوست و یا چشم تماس پیدا کند و یا وارد دهان شود باید فوری محل را با آب زیاد شستشو داده و در صورت ادامه سوزش و یا خارش به پزشک مراجعه شود. همراه داشتن کپی MSDS ماده شیمیایی ایجاد کننده حادثه و یا مقدار کمی از آن( به کمک یک ظرف شیشه ای دردار حمل شود )به روند درمان حادثه دیده در درمانگاه یا بیمارستان کمک شایان توجهی خواهد کرد.

10- همواره با کنترل مناسب و دوره ای صحت عملکرد قطعات دستگاه از جمله شیرها، فشارسنجها ، شیرهای ایمنی و کاهنده فشار، دما سنجها ، اتصالات سریع ، لوله های انتقال دهنده مواد شیمیایی و اتصالات مربوطه، سیستمهای کنترلی و کلیدهای برقی بخصوص کلید قطع سریع برق دستگاه (پوشش باتم ) و غیره از بروز حوادث ناخواسته جلوگیری شود.

11- تأمین نور و روشنایی مناسب یکی از مهمترین مباحث محیط کار را تشکیل می دهد از نور علاوه بر اینکه به عنوان عاملی برای ایجاد یک محیط کار مطبوع و دلپذیر استفاده می شود برای رویت دستگاهها و نشانگرهای آنها از جمله فشار و دماسنجها ، ارتفاع دماسنجها و سایر ابزار آلات کنترلی بسیار ضروری است. کمبود روشنایی در محیط کار می تواند باعث بروز حوادث و صدمات جبران ناپذیری برای دستگاهها و نفرات مرتبط با آنها گردد.

12-  معمولاً نشانگرهای عقربه ای فشار ، دما و سطح به یک عقربه اضافه مجهزند که می توان آنرا بر روی عدد حداکثر مجاز ثابت نمود. نزدیک شدن دو عقربه نشانگر به یکدیگر را می توان بعنوان زنگ خطر در نظر گرفت و باید در اسرع وقت به رفع عیب آن سیستم پرداخته شود.

13-  هنگام نزدیک شدن به وسایل چرخنده نظیر پمپها، کمپرسورها، فن ها و غیره از ایمن بودن آنها باید اطمینان داشت.

14- سرو صدای اضافی و یا گرم شدن بیش از حد دستگاهها بیان کننده وجود نقص فنی یا عملیاتی در آنهاست. در کوتاه ترین زمان با هماهنگی مسئولین و با کمک پرسنل تعمیرات به شناسایی و رفع عیب اقدام شود.

15- از تجربیات افراد مجرب و اطلاعات علمی جهت بالا بردن سطح دانش و کارایی خود استفاده نمایید و آموخته های خویش را به دیگران بیاموزید.

مکانیسم بویایی و پارامترهای بو

مشخصات مولکول های بو

اساساً بوهایی را که ما در فضای اطراف خود تشخیص می دهیم نتیجه فعل و انفعال بین مولکول های مواد بودار و سلول های بویایی واقع در بینی ما هستند. برای مثال زمانی که تنفس می کنیم ما مولکول های فرار را به داخل بینی خود کشیده و این مولکول ها با سلول های حسگر موجود در آنجا واکنش داده و این کار باعث ایجاد پالس های عصبی شده و ما آن را ادراک می کنیم . به همین صورت یک بوی نامطبوع مثل بوی تخم مرغ گندیده به این دلیل احساس می شود که بین مولکولهای بودار بوتیل مرکاپتان موجود در حفره بینی و سلول های حسگر یک فعل و انفعال رخ می دهد که نتیجه آن توسط مغز تحلیل و بو شناخته می شود.

پارامترهای بو :

طبق دسته بندی سال 2001 در سازمان حفاظت محیط زیست امریکا بو دارای چهار پارامتر یا بعد است که عبارتند از :

·         قابلیت تشخیص

·         شدت

·         کیفیت

·         حالت دلپذیری

الف) قابلیت تشخیص با آستانه بو

اشاره به حداقل غلظت ترکیب بودار برای شناسایی توسط درصدی از افراد حاضر در تست دارد تعییین آستانه بو با رقیق کردن بو تا حدی که 50 % از افراد حاضر در گروه تست، دیگر آن بو را تشخیص ندهند.

ب) شدت

دومین پارامتر در درک احساسی مواد بودار است و اشاره به قدرت درک شده بو یا میزان تأثیر بو دارد شدت تابعی از غلظت است.

ج) کیفیت بو

سومین پارامتر آن به شمار می رود. این کیفیت توسط یکسری کلمات شاخص بیان می شود که هر کلمه نشان دهنده حس بویایی ناشی از یک ماده است.این یک کار کیفی است که نتیجه آن توسط کلمات بیان می شود مثلاً گفته می شود بوی میوه می دهد.

د) حالت دلپذیری

همانا یک نوع دسته بندی بو برای مطبوع یا نامطبوع بودن بو است. این دسته بندی می تواند از بسیار مطبوع بیشترین امتیاز و مثبت تا نامطبوع کمترین امتیاز و منفی تغییر کند.

بو بعنوان یک مزاحمت زیست محیطی

مطبوع یا نامطبوع نتیجه احساس هر شخص است مطالب زیر ایده هایی را در مورد مطبوع یا نامطبوع بودن و نیز پاسخ انسان ها به بوهای مختلف بیان می دارد.

-     واکنش های انسان نسبت به بو شبیه واکنش ما به دیگر محرک های حسی است یعنی غیر ارادی و خود به خودی، دوست داشتنی یا دوست نداشتنی یا بی تفاوتی خواهد بود.

-         الزاماً عکس العمل های فوق دارای دلیل نیز نخواهد بود یعنی اگر دلایلی نیز برای آنها بیان شود چندان موجه نیستند.

-         گاهی تجربه قبلی نسبت به یک بو یا بوی مشابه بیانگر خوب بودن یا بد بودن یک بو است.

-         بر اساس نیازهای بدن ، بوی غذاها می تواند مطبوع یا نامطبوع باشد.

-         بوهای مطبوع، چیزهای زیبای موجود در محیط زیست را در احساس ما القاء می کند.

البته یک توافق کلی در مورد بوهای نامطبوع تجربه شده وجود دارد مثل:

بوی تند و سوزاننده آمونیاک ، تخم مرغ گندیده، تعفن زباله و بوی ترشیدگی

بوهای خوش مثل: بوی گل ، فضای آزاد و بوی اشتهاآور غذا نیز بعنوان بوهای مطبوع به شمار می روند.

یک نتیجه گیری مشروط می تواند آن باشد که اگر یک بو به عنوان مزاحمت زیست محیطی مطرح است، پس آن بو نامطبوع است.

حساسیت فردی نسبت به کیفیت و شدت یک ترکیب بودار شدیداً متغییر بوده و این تغییر به دلیل تفاوت در شامه و پاسخ های فیزیکی افراد نسبت به یک مقدار معین از هوای تنفس شده است.

این باعث تمایز بین  بو که یک موضوع حسی است با مواد بودار کننده که یک ترکیب شیمیایی فرار است می شود که این موضوع برای افرادی که با مساله بو مواجه هستند دارای اهمیت است.

زمانی که مواد بودار در هوا منتشر می شوند شخص ممکن است آن بو را درک کرده یا درک نکند.

زمانی که مردم مقادیر با نوع نامطبوعی از بو را متوجه شوند باید دانست که انتشار ترکیبات بودار مشکل بو را پدید آورده است.

نتیجه آن که مشکل بو حاصل از احساس ملکول هایی با یک بوی نامطبوع است.

در کشورهای مختلف بخصوص کشورهای صنعتی قوانینی برای کنترل بو در محیط زیست وجود دارد که نشان می دهد توجه به هوای پاک و درخواست برای آن که یکی از جنبه های مهم محیط زیست انسانی است.

این موضوعات را می توان در قوانین مربوط به انتشار بو مشاهده کرد.

برای مثال در آلمان قوانین مربوط به کنترل بو بسیار شدید است که این موضوع به دلیل تراکم بالای جمعیت و تعداد زیاد تصفیه خانه های فاضلاب است. به این دلیل تقریباً غیر ممکن است که محلی برای ساخت تصفیه خانه پیدا شود که باعث رنجش مردم به دلیل بوی آن نشود. البته تعدادی از تصفیه خانه ها از قبل در نزدیکی محل های مسکونی ساخته شده اند و مردم نیز از بوی آنها شکایت دارند.

بوسنجی، روشها و دستگاهها:

جهت بوسنجی و اطمینان از تزریق کافی مواد بودهنده از دستگاههای گاز سنج استفاده می شود.

اصول کار برخی از این دستگاهها معمولاً شامل دو مرحله است:

 

×       کروماتوگرافی گازی جهت جداسازی ترکیبات

×      شناسایی توسط دتکتورهای دستگاه

گاز یاب ها :

گازیاب ها وسایلی است که وجود گاز را در غلظت های کمتر از حد پایین انفجار تشخیص داده و هشدار می دهد.

این دستگاهها در داخل خود دارای فیلامنت کاتالیستی از جنس پلاتین هستند که در غلظت های زیر حد انفجار می تواند امکان ترکیب گاز و اکسیژن را فراهم سازد و نسبت به میزان غلظت گاز، دمای فیلامنت تغییر کرده و نتیجه به صورت تغییر مقاومت در یک مدار الکتریکی و پس از آن تغیییر جریان حاصله به صورت علائم بصری، آنالوگ یا دیجیتال بر روی صفحه نشانگر و علائم صوتی مشخص می شود.

 

این دستگاهها از نظر کاربردی به دو گروه زیر تقسیم می شوند:

1-     گازیاب های دستی و قابل حمل

این نوع گازیاب ها قابل حمل بوده و توسط افراد در مسیر لوله گاز و یا محل های مورد نظر حرکت داده می شوند که در صورت برخورد با هر گونه نشتی با توجه به حساسیت دستگاه، به وسیله علائم هشدار دهنده وجود گاز و میزان آن را اعلام می کند.

کاربرد این گونه گاز سنج ها موارد زیر است :

الف) نظارت بر لوله های روکار از لحاظ وجود نشت های احتمالی

ب) اندازه گیری و حصول اطمینان از نبود گاز قبل از اقدام به جوشکاری بر روی خطوط لوله و یا ظروف عملیاتی و یا هر گونه عملیات گرم دیگری که در داخل تأسیسات گازی صورت می گیرد.

ج) برای اطمینان از نبود گاز در مکان های محصور مانند حوضچه ها ، مخازن، موتورخانه و ... قبل از ورود به آنها.

 

2- گازیاب های ثابت

این نوع گازیاب ها که برای تشخیص گاز به طور دائمی به کار می روند بیشتر در محیط های صنعتی ، سالن ها یا کارگاه ها نصب می شوند و به دو دسته تقسیم می شوند:

 

الف)گازیاب های منفرد

 این نوع گازیاب ها بصورت مستقل عمل نموده و بیشترین جنبه کاربرد آنها غیر صنعتی است و در واحدهای مسکونی، موتورخانه ها ، ساختمان ها ، آبدارخانه ها و ... استفاده می شود.

گازیاب های ثابت برای گاز طبیعی و ارتفاع بالا و برای گاز مایع در سطوح پایین نصب می گردد.

 

ب) گازیاب های شبکه ای

این سیستم از یک مرکز کنترل اصلی و دستگاه های تشخیص دهنده و حساس به گاز تشکیل شده که در نقاط مختلف تأسیسات نصب می گردد.

 کاربرده عمده ی آنها در سالن های تأسیسات ، انبارها و یا محفظه های توربین هاست.

تابلوی اصلی این سیستم که به تمام دستگاه های حس کننده گاز مرتبط است در اتاق کنترل و یا مرکز آتش نشانی قرار می گیرد و سنسورها یا حس کننده ها در نقاطی از تأسیسات یا انبار نصب می شود که احتمال نشت گاز در آن محل ها وجود دارد.

هر یک از سنسورها به محض تشخیص گاز با ارسال علامت به اتاق کنترل، کاربر را از محل و میزان نشتی با خبر می سازد

 

 

 

ایستگاههای تقلیل فشار محل نصب بودار کننده ها :

ساختمان ایستگاههای تقلیل فشار

یک ایستگاه تقلیل فشار متناسب با ظرفیت ، فشار ورودی و خروجی، نوع مصرف کننده ، تعداد مراحل شکست فشار و خطوط آن به شکلهای مختلفی طراحی و ساخته می شود ولی با وجود این تنوع به طور کلی تجهیزات بکار رفته در ساختمان آنها بشرح زیر بوده که ممکن است کاربرد برخی از آنها ضروری و با تعداد آنها متغییر باشد:

·                  فیلترها

·                  گرمکن ها

·                  رگولاتورها

·                  کنتورها

·                  شیرهای اطمینان

·                  شیرهای قطع فشار

·                  فشارسنج ها و ترمومترها و عایق های الکتریکی

·                  شیرها و فلنج ها و کلکتورها

·                  بودارکننده ها

اگر با توجه به نوع مصرف کننده بخواهیم یک تقسیم بندی ارائه دهیم خواهیم داشت:

الف) ایستگاههایی که شبکه های توزیع گاز را تغذیه می نمایند. (ایستگاههای شهری)

ب) ایستگاههایی که شبکه داخلی صنایع و واحدهای تجاری و مسکونی بزرگ را تغذیه می نمایند.( ایستگاههای تجاری – صنعتی)

در ایستگاههایی که ظرفیت آنها بیش از پنج هزار متر مکعب در ساعت بوده و تداوم گاز رسانی حیاتی می باشد تعداد و خطوط ایستگاهها بیش از یک خط خواهد بود.

معمولا در اینگونه موارد ظرفیت هر خط درصدی از ظرفیت کل ایستگاه می باشد.

 

 

تقسیم حداکثر ظرفیت ایستگاه بین چند خط به دلایل زیر صورت می پذیرد:

1-     میزان ازدیاد مصرف طی چند سال به حداکثر ظرفیت ایستگاه برسد.

2-     هنگام بروز اشکال فنی از قطع کامل گاز جلوگیری بعمل آید.

3-     انتخاب تجهیزات با ظرفیت بالا سبب عدم دقت در مصارف کم می شود.

4-     خطاهای اندازه گیری حجم گاز کاهش می یابد.

در ایستگاههای دارای یک خط جهت بعضی از تجهیزات، خط کنار گذر طراحی می گردد تا هنگام تعمیرات در امر گاز رسانی وقفه ای ایجاد نگردد.

دستگاههای بودار کننده گاز باید بر روی تمام خطوط و یا جایی که همه گاز عبوری را پوشش دهد، نصب گردند.

عوامل موثر در انتخاب دستگاه بودار کننده

جهت دستیابی به یک بودار کنندگی مناسب برای طراحی و انتخاب دستگاه بودار کننده به اطلاعات زیر نیاز می باشد:

×                   حداکثر فشار گاز

×                   حداقل و حداکثر میزان جریان گاز

×                   نوع ماده بودار کننده مصرفی

×                   حدود دقت در تزریق

×                   حداقل و حداکثر دمای گاز

×                   زمان مناسب برای تناوب پر کردن مخزن دستگاه

علاوه بر موارد فوق

×      شرایط آب و هوایی

×      حداقل و حداکثر دمای هوا

×      قیمت دستگاه

×      تکنولوژی سازنده

و غیره نیز در درجه دوم ، در طراحی و انتخاب دستگاه بودار کننده اثر گذارند.

روش های موجود در بودار کردن گاز

روش های متعددی در بودار کردن گاز از سوی متخصصان این امر تدوین و در مناطق مختلف جهان مورد استفاده قرار گرفته اند.

به طور کلی نحوه کار دستگاههای بودار کننده موجود مبتنی بر سه روش :

×      کنار گذر

×      قطره ای

×      تزریقی

و یا ترکیبی از دو روش از روش های مذکور می باشد.

این روش ها در کشور های مختلف بدلیل تفاوت تکنولوژی، علیرغم کاربرد مشابه، در شکل و روش کار اندکی متفاوتند.

این دستگاهها از نظر نیروی محرکه در دو دسته اصلی قرار می گیرند:

الف: گروهی که نیروی محرکه خود را از فشار گاز خط لوله می گیرند.

ب: گروهی که نیروی محرکه خود را از سایر نیروها تامین می کنند.

برخی از انواع مدل های دستــــگاه بودار کننده:

-         بودار کننده مدل قطره ای یا چکیدنی

-         بودار کننده مدل کنار گذر تبخیری

                  ·         مدل افقی

                  ·         مدل عمودی

-         بودار کننده مدل ترکیبی (کنار گذر – قطره ای)

-         بودار کننده مدل کنار گذر کنتوری

-         بودار کننده مدل تزریقی

انواع دیگر دستگاههای بودار کننده عبارتند از:

-         بودار کننده کنار گذر فیتله ای

-         بودار کننده کنار گذر حبابی

-            بودار کننده اپتیکال یا نوری

      بدلیل مسایل ایمنی، در تمام مدلهای ذکر شده فاصله حداقل 5 متری تا خط لوله اصلی انتقال گاز باید لحاظ شود.

دستگاههای بودار کننده گاز، شامل دو قسمت اساسی زیر است:

         سیستم پر کننده مخزن دستگاه که در همه دستگاههای بودار کننده گاز مشترک است.

         سیستم انتقال ماده بودار به جریان گاز.

      دستگاههای بودار کننده کنارگذر تبخیری

این تکنولوژی شایع تر از سایر روش های بودار کردن گاز است که در کشور ما ایران نیز بیشترین کاربرد را به خود اختصاص داده است.

                  این سیستم ضمن کاربرد آسان به تعمیر و نگهداری کمتری نیاز دارد.

                  بودار کننده های کنار گذر ( (by-passبر اساس فرآیند جذب عمل می کنند بطوریکه جریان ناچیزی از گاز از خط لوله اصلی وارد بودار کننده می شود. سپس گاز بودار شده به خط لوله اصلی بر می گردد و با قسمت اصلی جریان گاز مخلوط می شود و مقدار مجاز ادورانت در لوله اصلی گاز که باید در حدود 10 تا 25 میلی گرم در هر متر مکعب استاندارد گاز باشد را تامین می کند. یک اریفیس یا شیر پروانه ای در خط لوله اصلی گاز نصب شده تا اختلاف فشار بین 1 تا 3 پوند بر اینچ مربع را ایجاد کند.       این اختلاف فشار باعث فعالیت ادورایزر شده و همچنین رابطه مستقیمی بین مقدار جریان کنار گذر و جریان اصلی گاز ایجاد می کند، یعنی با افزایش دبی گاز عبوری، میزان ماده بودار انتقال یافته نیز افزایش می یابد.

 اجزا دستگاه بودار کننده کنارگذر تبخیری

۱. اریفیس بزرگ یا شیر پروانه ای ۲. خط لوله اصلی ۳. ورودی گاز ۵. ورودی مایع بودار کننده ۶. فتیله

۷. مایع بودار کننده ۹. پایه ۱۰. خروجی گاز بودار

                                                                                                       

دستگاههای بودار کننده کنارگذر کنتوری

سیستم دستگاههای بودار کننده کنارگذر کنتوری شباهت های زیادی با سیستم دستگاههای کنارگذر تبخیری دارند.

                  این دستگاهها مجهز به یک شیر قابل تنظیم (Precision valve)  در ابتدای لوله ورودی دستگاه هستند که مقدار گاز عبوری از کنتور را متناسب با مقدار جریان گاز در خط اصلی تنظیم می نماید.

      بدلیل اینکه این شیر(Precision valve)  سرعت کار کنتور را برای تزریق مقدار مناسب ماده بودار کننده کنترل می کند، تنظیم درست آن از اهمیت بالایی برخوردار است.

                  قابل ذکر است که حجم گاز عبوری از این شیر (Precision valve)  با توجه به فشار گاز ورودی آن و اختلاف فشار 100 اینچ آب در طرفین اورفیس دقیقا قابل تعیین بوده و در هر شرایطی می توان شرعت کار کنتور را نیز تعیین نمود.

دستگاههای بودار کننده کنارگذر چکیدنی

این نوع دستگاه با فرمان گرفتن از سیستم کنترل در زمان های مشخص (که ممکن است کسری از ثانیه باشد،) مقدار لازم ماده بودار کننده را بصورت قطرات ریز، در جریان اصلی یا فرعی خط لوله انتقال گاز می چکاند. (اسپری می کند.)

      در نمونه های از این نوع، کار چکاندن ماده بودار کننده توسط فشار خط لوله تامین میگردد.

 دستگاههای بودار کننده تزریقی

      تزریق ادرانت از مخزن دستگاه به خط گاز توسط پمپ هایی که دارای فشار خروجی بیش از فشار خط می باشند صورت می گیرد.

      نیروی محرکه این پمپ ها از هوای فشرده یا الکتریسیته تامین می گردد.

      تغییر طول شافت متحرک در پمپ های رفت و برگشتی جابجایی مثبت، می تواند در جریانهای بالاتر از حد معمول دبی مناسب برای پمپاژ ماده بودارکننده ایجاد نماید.

 

 

اجزا دستگاه بودار کننده تزریقی

۱. اریفیس بزرگ یا شیر پروانه ای ۲. خط لوله اصلی۳ . ورودی گاز ۵. ورودی مایع بودار کننده ۷. مایع بودار کننده

۸. پمپ تزریق ۹. پایه ۱۰ . خروجی مایع بودار کننده

 

در یک نوع از این نوع از دستگاهها اختلاف فشار بدست آمده از طرفین اریفیس به یک جریان سنج وارد شده و خروجی این جریان سنج قادر است توسط یک کنترل کننده الکترونیکی سرعت پمپ را متناسب با جریان گاز تغییر دهد.

در نمونه دیگری از این مدل که به صورت پنوماتیکی کار می کند یک انتقال دهنده اختلاف فشار، اختلاف فشار ایجاد شده در دو طرف اریفیس را به صورت یک سیگنال به یک کنترل کننده ارسال می دارد و خروجی این کنترل کننده قادر به تغییر سرعت پمپ متناسب با جریان گاز می باشد.

 

دستگاههای بودار کننده الکترونیکی

روش کار این نوع دستگاه مانند سایر دستگاههای تزریق مواد بودار کننده است و فقط در نیروی محرکه و سیستم های فرمان و کنترل با آنها تفاوت دارد.

      لازم به یاد آوریست در این نوع دستگاهها، در قطعات الکتریکی و الکترونیکی، موارد ایمنی خاص از جمله کنترل جرقه و دما و ... از اهمیت بالایی برخوردار است که باید لحاظ شده باشد.

 

دستگاههای بودار کننده اپتیکال یا نوری

روش کار این نوع دستگاهها که به عبارتی در دسته دستگاههای بودار کننده الکترونیکی  قرار دارند بسیار شبیه سایر دستگاههای  چکیدنی و  همچنین تزریق مواد بودار کننده است و فقط در نیروی محرکه و سیستم های فرمان و کنترل با آنها تفاوت دارد.

      در این روش که اخیرا در آمریکا ثبت اختراع شده است، نیروی محرکه مواد بودار کننده از فشار کپسول گازی بی اثر نظیر نیتروژن تامین می شود.

فشار گاز بی اثر مایع بودار کننده را به سمت سیستم نوری (اپتیکال) شمارشگر قطرات هدایت می کند. در مسیر شمارشگر، یک شیر ریگولاتور و یک شیر کنترل قرار دارد که با کنترل مقدار مایع بودار کننده عبوری، ریزش تعداد قطرات در مقابل شمارشگر را تنظیم می کنند.      قطرات شمارش شده که دارای سایز و وزن مشخصی هستند، پس از عبور از یک شیر، به خط لوله اصلی گاز هدایت می شوند. دو جریان سنج نیز که بر روی خط لوله انتقال گاز و لوله انتقال ماده بودار کننده قرار دارند، همزمان اطلاعات مربوط به مقدار عبور هر یک را به سیستم اصلی کنترل ارسال کرده، و موجب اصلاح مقدار ماده تزریق شده می گردند. علاوه بر سیستم کنترل قوی، بدلیل اینکه این دستگاه نیروی انتقال دهنده مایع بودار کننده را از گازی بی اثر تامین می کند، قدرت مانور بیشتری در فشار های مختلف دارد و می تواند مواد دیگر را نیز به خط لوله انتقال گاز تزریق کند.

                  یک نسخه از اطلاعات فنی و عملیاتی دستگاه فوق، در پیوست آورده شده است.

 

دستگاههای بودار کننده کنارگذر فتیله ای :

سیستم دستگاههای بودار کننده کنارگذر فتیله ای شباهت های زیادی با سیستم دستگاههای کنارگذر تبخیری دارند.

                  این دستگاهها مجهز به یک فتیله در ابتدای لوله خروجی دستگاه هستند که بدلیل خاصیت مویینگی فتیله، ماده بودار کننده را بهتر تبخیر کرده و با استفاده از گاز عبوری کمتر، مقدار ماده بودار کننده در جریان گاز در خط اصلی تنظیم می نماید.

 

 

اجزا دستگاه کنارگذر فتیله ای:

۱. اریفیس بزرگ یا شیر پروانه ای ۲. خط لوله اصلی۳. ورودی گاز ۵. ورودی مایع بودار کننده ۶. فتیله ۷. مایع بودار کننده

۹. پایه ۱۰. خروجی گاز و مایع بودار کنند

دستگاههای بودار کننده  مدل حبابی :

سیستم دستگاههای بودار کننده کنارگذر حبابی شباهت های زیادی با سیستم دستگاههای کنارگذر تبخیری دارند.

                  لوله ورودی گاز در سطحی پایینتر از سطح مایع درون مخزن این دستگاهها نصب شده است، با ایجاد حباب در مایع، ماده بودار کننده را بهتر تبخیر کرده و با استفاده از گاز عبوری کمتر، مقدار ماده بودار کننده در جریان گاز در خط اصلی تنظیم می نماید.

اجزا سیستم انتقال ماده بودار دستگاه کنارگذر حبابی:

۱. اریفیس بزرگ یا شیر پروانه ای ۲. خط لوله اصلی ۳. ورودی گاز ۵. ورودی مایع بودار کننده ۶. لوله پایین رونده

۷. مایع بودار کننده  ۹. پایه ۱۰. خروجی گاز بودار شده

                                                                                                     

پر کردن مخازن دستگاه های بودار کننده گاز :

سیستم پر کننده مخزن دستگاه شامل دو لوله انتقال (شیلنگ فشار قوی با توپی تفلون) و تجهیزات مربوطه شامل:

         اتصال سریع

         فیلتر گاز

         رگلاتور تنظیم فشار

         شیر یکطرفه

         شیر اطمینان

         شیر قطع کننده دستی

         فشار سنج

         بست شیلنگ

است که همگی باید استاندارد و مورد تایید باشند.

 شماتیک سیستم پر کننده  مخازن دستگاه های بودار کننده گاز:

۱. خط لوله اصلی۲. ورودی گاز۳. اتصال مخزن و شیلنگ۴. مخزن (بشکه)۵. مایع بودار کننده۶. لوله پایین رونده

۷. خروجی مایع بودار کننده

                                                                                           

 

پیش از شروع به کار موارد زیر مورد توجه قرار گیرد:

v     لوازم حفاظت فردی بطور کامل توسط افراد عملیاتی حاضر در محل کار مورد استفاده قرار گیرد.

v     از آماده کار بودن لوازم خاموش کننده آتش اطمینان حاصل شود.

v     به پرسنل اتاق کنترل گزارش شروع عملیات داده شود.

مراحل کار:

     مخزن (بشکه) ماده بودارکننده را در محل مناسب، کنار سیستم انتقال ماده بودار به جریان گاز قرار داده و به لوله اول که مسولیت انتقال فشار به مخزن (بشکه) را دارد متصل می کنند.

     لوله دوم را از طریق درب دیگر مخزن (بشکه) وارد آن میکنند تا به کف آن برسد. سپس آنرا بکمک اتصالات خاص به مخزن (بشکه) متصل می کنند.

 

v     پس از این مرحله و قبل از شروع انتقال مایعات به دستگاه باید از عدم نشت مواد به فضا اطمینان حاصل کرد.

        شیر ورود و خروج گاز به سیستم انتقال ماده بودار به جریان گاز بسته شود.

        گاز موجود در سیستم انتقال ماده بودار به جریان گاز تخلیه و فشار آن کنترل شود.

        به آرامی شیر ورود گاز و خروج مایع بودار کننده سیستم پر کننده مخزن دستگاه را باز نمایید.

        پس از تخلیه مخزن (بشکه) اول در صورت نیاز باید مخزن (بشکه) جدید به سیستم متصل و شارژ گردد.

        وقتی که حجم ماده بودارکننده به حد مطلوب رسید، سیستم شارژ را به حالت اصلی بازگردانید.

v     به پرسنل اتاق کنترل گزارش پایان عملیات داده شود سپس با هماهنگی آنها مراحل زیر انجام شود:

        شیر ورود گاز به سیستم انتقال ماده بودار به جریان گاز را باز نمایید تا فشار آن به حد مطلوب برسد.

    شیر خروج گاز بودار از سیستم انتقال ماده بودار به جریان گاز را باز نمایید (و در صورت الکتریکی بودن، دستگاه را روشن کنید) تا عملیات بودار کردن گاز خط لوله آغاز شود.

ریزش مواد بودار کننده  روی زمین :

اگر مواد بودار کننده روی زمین ریخته شود بدلایل زیر خطرناک بوده و باید اقدامات ویژه صورت پذیرد:

         مایعات بودار کننده و بخار آنها آتشگیرند.

         مخلوط بخار مایعات بودار کننده و هوای کافی قابل انفجار است.

         بخار مایعات بودار کننده سنگینتر از هواست و ممکن است در مجاورت زمین تا منبع جرقه پیش رود و انفجار رو به عقب ایجاد کند.

         حلالیت مایعات بودار کننده در آب کم است و در صورت نفوذ، شستن و برطرف شدن آنها مشکل است.

         مایعات بودار کننده و بخار آنها در دز بالا سمی و کشنده هستند.

         در صورت نشت گاز در جایی دیگر، بدرستی تشخیص داده نخواهد شد.

         مایعات بودار کننده و بخار آنها برای سایر موجودات زنده و محیط زیست نیز مضرند.

         ممکن است باعث بروز حادثه در واحدهای مجاور شود.

         مایعات بودار کننده و بخار آنها در مجاورت رطوبت هوا بر روی دستگاهها خوردگی ایجاد می کنند.

         بوی زننده مواد بودار کننده کار کردن در مجاورت آنها و واحدهای مجاور را مشکل و خطرناک می سازد.

روش عاری نمودن محیط از مواد بودار کننده ریخته شده روی زمین بشرح زیر است:

قبل از شروع به کار:

v     لوازم حفاظت فردی بطور کامل توسط افراد عملیاتی حاضر در محل مورد استفاده قرار گیرد.

v     از آماده کار بودن لوازم خاموش کننده آتش اطمینان حاصل شود.

v     به پرسنل اتاق کنترل گزارش اتفاق و شروع عملیات پاکسازی داده شود.

         جلوی نشت بیشتر مواد بودار کننده را بگیرید.

         مایعات باقی مانده روی سطح زمین را به کمک وسایل موجود جمع آوری نمایید.

         محل ریزش مواد بودار کننده روی زمین را با آب زیاد بشویید.

         بکمک دمنده هوا موجبات تبخیر سریعتر مایعات نفوذ کرده در سطح زمین را فراهم آورده، هوای اطراف محیط نشت را رقیق نمایید تا اثر آن زودتر محو گردد.